Blog 20: “Effe de schuldsanering in”

Regelmatig kom ik voor een kennismakingsgesprek bij cliënten die dachten “effe de schuldsanering in te gaan” maar gedesillusioneerd naar huis zijn gestuurd met het advies om contact op te nemen met een bewindvoerder of erger nog volledig afgewezen worden.

Schuldhulpverlening en schuldsanering zijn prachtige instrumenten om burgers te bevrijden van een levenslange achtervolging door schuldeisers. Maar net als iedereen in deze branche, kan er niet getoverd worden en verdwijnen schulden niet “effe” als sneeuw voor de zon maar gelden er strenge voorwaarden en regels.

Om een traject überhaupt te kunnen starten, moet een dossier compleet worden overhandigd, de situatie stabiel zijn, het schuldenoverzicht volledig en de bankafschriften smetteloos. Als je het in één adem uitspreekt, lijkt het een fluitje van een cent maar de realiteit is anders. Als er wordt gesproken van problematische schulden (een financiële schuldenlast die niet binnen 3 jaar vanuit de bestaande afloscapaciteit van de schuldenaar kan worden afgelost), spelen er immers veel meer factoren een rol. Een schuld ontstaat niet van het ene op het andere moment en vaak is er al heel veel aan vooraf gegaan. Denk bijvoorbeeld aan baanverlies, ziekte, echtscheiding, verkoop woning met verlies etc. De financiële zorgen verlammen mensen, menigeen slaapt slecht, krijgt geestelijke en fysieke klachten, schaamt zich ten opzichte van vrienden, familie en collega’s, relaties komen onder druk te staan. Dan is de opdracht om al die gevraagde documenten aan te leveren, een onmogelijke opgave die deprimerend werkt en menigeen doet afhaken waardoor cliënt, schuldeiser en maatschappij achterblijven met een onopgelost probleem.

In die moeilijke periode waarin de cliënt weet dat hij zelfstandig zijn problemen niet kan oplossen, neemt men ook niet altijd de meest verstandige beslissingen. Het is vergelijkbaar met iemand die op dieet wil gaan en alleen nog maar aan lekkere dingen en eten kan denken. Het beheerst je leven. In geval van schulden wordt dan toch nog even die te dure telefoon met abonnement afgesloten, een vakantie geboekt, geshopt, gegeten in restaurantjes of iets besteld dat eigenlijk niet kan in een schuldensituatie.

Gelukkig zijn er gemeenten met hele goede en ervaren hulpverleners en ondersteuningsteams die cliënten helpen met het probleem in brede zin of rechtstreeks doorverwijzen naar een bewindvoerder en/of flankerende hulp. Daarnaast is het ook zo dat veelal wel wordt doorverwezen maar cliënten denken dat ze het allemaal wel zelf op orde kunnen krijgen, tegen beter weten in.

Een voorbeeld uit de praktijk.

Tim en Sandra, een jong stel met kleine kindertjes, verkeren al jaren in grote schulden. Beiden hadden van huis uit weinig financiële opvoeding meegekregen. Hun ouders hadden altijd geldgebrek, sloten kredieten af voor allerlei zin en onzin en leefden van dag naar dag. Ruzies thuis waren aan de orde van de dag.

Al jong verlieten ze hun ouderlijke huis en wilde gezelligheid, leuke dingen doen en kinderen gaan geven wat ze zelf gemist hadden. Door de snelle komst van de eerste baby, werd de schoolopleiding van Sandra niet afgerond. De eerste grote (studie-) schuld was ontstaan maar de post werd ongeopend in het grote, grijze archief gedeponeerd. Om leuke dingen te kunnen doen, werden spullen via allerlei internetsites aangeschaft maar niet betaald en de achterstanden liepen daardoor snel op. Deurwaarders volgden en loonbeslag bleek een feit. Hierdoor konden ook de vaste lasten niet meer allemaal betaald worden, werd het ene gat met het andere gat gevuld en dreigde afsluiting van de stadsverwarming.

Uiteindelijk meldden zij zich bij de hulpverlening. Maar uiteraard was het dossier niet compleet, hadden ze geen inzicht in hun inkomsten en uitgaven noch hun schuldenlast. Door hun bestedingspatroon waren ook de bankafschriften niet “schoon” en werd er teveel uitgegeven aan overbodige zaken. Ondanks het advies om een bewindvoerder te benaderen, kozen ze er toen voor om het zelfstandig te gaan regelen. Eigenlijk tegen beter weten in maar ze waren toch niet dom en hadden toch geen hulp nodig? Kop in het zand en op dezelfde voet verder.

Onbewust deed dit natuurlijk toch iets met hen. Sandra werd ziek en raakte mede hierdoor haar baan kwijt. Tim zonderde zich steeds verder af, kocht dingen buiten Sandra om in de hoop ze vervolgens te kunnen verkopen met winst (hetgeen natuurlijk niet lukte) en reageerde zich met regelmaat af in de auto (met als gevolg hoge snelheidsovertredingen en dure boetes, los van het risico op ongelukken).

Op het moment dat de energieleverancier opnieuw aan de deur stond voor afsluiting, hebben ze de stoute schoenen aangetrokken en contact met mij opgenomen.

Tijdens het kennismakingsgesprek is uitgebreid tijd gemaakt voor het verhaal achter schulden, de mens achter de schuldenaar en zijn wensen kenbaar gemaakt en mogelijkheden besproken. Geen fabeltjes, niet “effe” een verzoek tot onderbewindstelling en hup de schuldsanering in. Ook ik kan niet toveren. Nee, gewoon open en eerlijk en samen aan het einde van de tunnel de zon zien schijnen.

In tegenstelling tot menig bewindvoerder zadel ik de meeste cliënten niet gelijk op met allerlei administratieve opdrachten. Ik vind dat cliënt eerst tot rust moet komen om zich te kunnen richten op andere zaken die belangrijk zijn: een baan (of vanuit een uitkering – indien mogelijk- een baan zoeken), gezondheid en eventueel flankerende hulp.

Slechts een paar weken later belde Sandra me op of ik langs kon komen. Vol trots vertelde ze me dat ze een baan had, een aantal gadgets opgezegd had en vroeg wat dat betekende voor de schulden. Ook hadden ze het advies ter harte genomen en een gesprek gehad met maatschappelijk werk omdat beiden er emotioneel volledig doorheen zaten.

Beiden zien er nu  minder gestresst uit, hebben weer vertrouwen in de toekomst ondanks het nog een hele lange weg zal zijn. Ze zijn zich heel bewust van hun uitgaven en zelfs op hun leefgeldrekening staat geen overbodige afschrijving. Ergo, ze houden zelfs een paar euro over van hun weekgeld.  In korte tijd hebben we gezamenlijk kunnen realiseren dat het dossier compleet is, hun inkomsten, uitgaven en leven stabiliteit vertoont en alle bankafschriften zonder schroom getoond kunnen worden. Regelmatig hebben we contact zodat ik ook weet wat er speelt. En heel eerlijk, zonder het persoonlijke contact met mijn cliënten zou ik mijn werk niet zo leuk vinden en hen ook niet op deze manier kunnen begeleiden. Want ook na het aflossen van schulden al dan niet via de schuldsanering, gaat het leven verder en zegt iedere cliënt “in deze situatie wil ik nooit meer raken”. Dit persoonlijke contact maakt ook dat ik soms een figuurlijk schop onder iemands gat kan geven, ze weten waarom en met welk doel. Met toestemming van de cliënt is er ook contact met de flankerende hulpverleners zodat we gezamenlijk het beste uit de cliënt kunnen halen. Het geeft enorm veel voldoening om mensen op deze manier te kunnen helpen zodat ze weer een toekomst hebben en het leven weer zin heeft J

Pas als je écht geholpen wil worden en daar ook voor openstaat, kan je geholpen worden. Wees geen struisvogel die zijn kop in het zand steekt en meld je wanneer de financiële zaken je boven je pet gaan. Het is geen schande! Wie in Nederland snapt het circus van toeslagen, aanslagen en verrekeningen nog die zelfs na het stopzetten nog worden uitbetaald?

Maar wees realistisch “effe de schuldsanering in” is een utopische veronderstelling!

Overigens, met de energieleverancier is onmiddellijk contact opgenomen na het eerste gesprek. Toen zij hoorden dat cliënten serieus hulp hadden gezocht, hebben zij enige tijd gegeven om het dossier op orde te brengen. Gelukkig is het, nu het buiten kouder wordt, bij cliënten thuis nog steeds behaaglijk warm.